Troy unsiya nima va u grammga qanday aylantiriladi

Oltin narxi haqidagi xalqaro yangiliklarni oʻqiganda yoki birja maʼlumotlariga qaraganda doimo bitta birlikni uchratasiz: troy unsiya. “Oltin unsiyasi 3 000 dollardan oshdi”, “kumush unsiyasi pasaydi” — bunday iboralar keng tarqalgan. Ammo kundalik hayotda biz grammda oʻylaymiz: uzuk necha gramm, quyma necha gramm, 1 gramm oltin necha soʻm. Ushbu maqolada troy unsiya nima ekanini, u qayerdan kelib chiqqanini, nega aynan u qimmatbaho metallar uchun standart boʻlib qolganini va unsiya narxini grammga, soʻmga hamda turli karatlarga qanday aylantirishni batafsil tushuntiramiz.

Troy unsiya — qimmatbaho metallarning xalqaro oʻlchovi

Troy unsiya — oltin, kumush, platina va palladiy kabi qimmatbaho metallarni oʻlchash uchun ishlatiladigan maxsus vazn birligi. Bir troy unsiya aniq 31,1034768 grammga teng. Amaliy hisob-kitoblarda bu raqam odatda 31,1035 gramm deb yaxlitlanadi.

Muhim jihat shundaki, troy unsiya biz baʼzan xorijiy retseptlar yoki mahsulot qadoqlarida uchratadigan oddiy unsiyadan farq qiladi. Oddiy (avoirdupois) unsiya taxminan 28,35 grammga teng. Yaʼni troy unsiya oddiy unsiyadan qariyb 10% ogʻirroq. Bu farqni bilmaslik hisob-kitobda jiddiy xatoga olib keladi: agar oltin narxini 28,35 grammga boʻlsangiz, bir gramm narxini taxminan 10% oshirib yuborasiz.

Troy unsiyaning kelib chiqishi

“Troy” nomi koʻpchilik tarixchilar fikriga koʻra, oʻrta asrlarda yirik savdo yarmarkalari boʻlib oʻtgan Fransiyaning Trua shahri bilan bogʻliq. Savdogarlar turli mamlakatlardan kelgani uchun ularga qimmatbaho metallarni tortishda yagona, ishonchli oʻlchov tizimi kerak edi. Vaqt oʻtishi bilan bu tizim Angliyaga oʻtdi va u yerda qimmatbaho metallar hamda dorivor moddalar uchun rasmiy oʻlchovga aylandi.

Koʻplab davlatlar keyinchalik metrik tizimga oʻtgan boʻlsa-da, qimmatbaho metallar savdosida troy unsiya oʻz oʻrnini saqlab qoldi. Buning sababi oddiy: xalqaro bozor asrlar davomida shu birlikda ishlab kelgan, shartnomalar, hisobotlar va narx maʼlumotlari unga asoslangan. Bugungi kunda London, Nyu-York, Tsyurix va Shanxay kabi yirik bozorlarda oltin narxi asosan dollar/troy unsiya hisobida eʼlon qilinadi.

XAU/USD nima?

Moliyaviy saytlar va savdo platformalarida oltin narxi koʻpincha XAU/USD belgisi bilan koʻrsatiladi. Bu xalqaro valyuta kodlari standartidagi belgi: XAU — bir troy unsiya oltin, USD — AQSH dollari. Shunday qilib, XAU/USD = 3 100 degani bir troy unsiya oltin 3 100 dollar turadi degani. Xuddi shunday, kumush XAG, platina XPT, palladiy XPD belgilari bilan ifodalanadi.

Bu belgilar valyuta juftliklariga oʻxshab yozilishi tasodif emas: xalqaro moliya tizimida oltin uzoq vaqtdan beri valyutaga oʻxshash aktiv sifatida qaraladi. Markaziy banklar oʻz zaxiralarida oltinni valyuta bilan birga saqlaydi va hisobotlarda uni unsiya yoki tonnalarda koʻrsatadi.

Unsiya narxini grammga aylantirish

Asosiy formula juda oddiy:

1 gramm narxi = 1 unsiya narxi ÷ 31,1035

Masalan, unsiya narxi 3 000 dollar boʻlsa: 3 000 ÷ 31,1035 ≈ 96,45 dollar. Bu bir gramm sof (999,9 probali) oltinning dollardagi narxi.

Teskari hisob ham foydali boʻlishi mumkin. Agar sizda bir gramm narxi boʻlsa, unsiya narxini topish uchun uni 31,1035 ga koʻpaytirasiz. Masalan, bir gramm 100 dollar boʻlsa, unsiya narxi taxminan 3 110 dollar.

Tez hisoblash uchun yodda saqlash qulay raqamlar

• 1 troy unsiya = 31,1035 gramm
• 1 gramm = 0,03215 troy unsiya
• 1 kilogramm = 32,1507 troy unsiya
• 100 gramm = 3,215 troy unsiya
• 10 gramm = 0,3215 troy unsiya

Masalan, 100 grammli quyma taxminan 3,215 unsiyaga teng. Agar unsiya narxi 3 000 dollar boʻlsa, bu quymaning metall qiymati taxminan 9 645 dollar boʻladi.

Grammdan soʻmga

Oʻzbekistonda narxlar soʻmda koʻrsatilgani uchun keyingi qadam — dollarni soʻmga aylantirish:

1 gramm narxi (soʻm) = 1 unsiya narxi (USD) ÷ 31,1035 × dollar kursi

Masalan, unsiya 3 000 dollar, dollar kursi 12 600 soʻm boʻlsa: 3 000 ÷ 31,1035 × 12 600 ≈ 1 215 300 soʻm. Bu bir gramm sof oltinning taxminiy metall qiymati.

Oltin.net bosh sahifasida aynan shunday hisoblangan narxlar jonli rejimda koʻrsatiladi. Yuqoridagi lentada unsiya narxi (USD) va 1 gramm narxi (soʻm) yonma-yon turadi, shuning uchun ularning oʻzaro bogʻliqligini bevosita kuzatishingiz mumkin.

Unsiyadan karatlarga

Unsiya narxi har doim sof oltin uchun beriladi. Zargarlik buyumlaridagi qotishmalar uchun natijani proba ulushiga koʻpaytirasiz:

• 22 karat (916): gramm narxi × 0,916
• 18 karat (750): gramm narxi × 0,750
• 14 karat (585): gramm narxi × 0,585

Yuqoridagi misolda sof oltin gramm narxi 1 215 300 soʻm boʻlsa, 18 karatli oltinning bir grammidagi metall qiymati taxminan 911 500 soʻm, 14 karatliniki esa taxminan 711 000 soʻm boʻladi. Doʻkondagi narxga bunga qoʻshimcha ravishda ishlov haqi va savdo ustamasi qoʻshiladi.

Kumush, platina va palladiy uchun ham xuddi shunday

Troy unsiya faqat oltin uchun emas. Kumush, platina va palladiy narxlari ham dollar/troy unsiya hisobida eʼlon qilinadi va xuddi shu formula bilan grammga aylantiriladi. Masalan, kumush unsiyasi 35 dollar boʻlsa, bir gramm sof kumush taxminan 1,13 dollar turadi. 925 probali kumush buyum uchun natijani 0,925 ga koʻpaytirasiz.

Oltin.net saytidagi “Unsiya va metallar” boʻlimida oltin, kumush, platina va palladiy unsiyalari, shuningdek, ularning grammdagi dollar narxlari koʻrsatiladi. Bu jadval turli metallarni bir xil asosda solishtirish uchun qulay.

Tola, misqol va boshqa anʼanaviy oʻlchovlar

Turli mintaqalarda oltinni oʻlchashning oʻz anʼanaviy birliklari mavjud. Masalan, Janubiy Osiyoda tola ishlatiladi — taxminan 11,66 gramm. Sharq mamlakatlarida tarixan misqol birligi qoʻllanilgan, uning qiymati mintaqaga qarab taxminan 4,25–4,6 gramm atrofida boʻlgan. Xitoy va Gonkongda tael ishlatiladi — taxminan 37,4 gramm.

Bu birliklar bugungi kunda ham baʼzi bozorlarda uchraydi, ayniqsa chet elda xarid qilganda. Narxlarni solishtirishda har doim ularni grammga aylantiring, keyin esa Oltin.net jadvalidagi gramm narxi bilan taqqoslang. Shunda qaysi joyda arzon yoki qimmat ekanini aniq koʻrasiz.

Nega oltin kilogramm yoki grammda sotilmaydi?

Aslida sotiladi: chakana savdoda oltin grammda, yirik ulgurji savdoda esa kilogrammli quymalarda yoki taxminan 400 unsiyali (12,4 kilogrammga yaqin) standart quymalarda savdo qilinadi. Troy unsiya esa narxni eʼlon qilish va solishtirish uchun yagona xalqaro mezon boʻlib qolmoqda. Bu xuddi neft narxining barrelda eʼlon qilinishiga oʻxshaydi: neftni kim qanday hajmda sotib olishidan qatʼi nazar, narx barrel hisobida koʻrsatiladi.

Unsiya narxini qayerdan kuzatish mumkin

Unsiya narxi kun davomida toʻxtovsiz oʻzgaradi. Uni xalqaro moliyaviy maʼlumot xizmatlarida, masalan, Kitco saytida yoki birja terminallarida kuzatish mumkin. Oddiy foydalanuvchi uchun esa unsiya narxini va undan hisoblangan soʻmdagi narxlarni bir joyda koʻrsatadigan manba qulayroq. Oltin.net aynan shu maqsadda yaratilgan: unsiya narxi, dollar kursi va ulardan hisoblangan gramm narxlari bir sahifada, har soniyada yangilanib turadi.

Hisob-kitobda yoʻl qoʻyiladigan xatolar

• Oddiy unsiya bilan chalkashtirish. 28,35 emas, 31,1035 gramm.
• Probani unutish. Unsiya narxi sof oltin uchun; zargarlik buyumi uchun proba ulushini qoʻllang.
• Kursni hisobga olmaslik. Dollar kursi oʻzgarsa, soʻmdagi narx ham oʻzgaradi.
• Spot va chakana narxni tenglashtirish. Doʻkon narxi har doim spot narxdan yuqori, chunki xarajatlar va ustama qoʻshiladi.
• Eskirgan maʼlumotdan foydalanish. Bir necha soat oldingi narx bugungi qaror uchun yetarlicha aniq boʻlmasligi mumkin.

Amaliy mashq

Bilimni mustahkamlash uchun kichik mashq qilib koʻraylik. Faraz qiling, sizda 7,5 grammli 750 probali bilaguzuk bor va unsiya narxi 3 050 dollar, dollar kursi 12 700 soʻm.

1. Bir gramm sof oltin dollarda: 3 050 ÷ 31,1035 ≈ 98,06 dollar.
2. Soʻmda: 98,06 × 12 700 ≈ 1 245 400 soʻm.
3. Bilaguzukdagi sof oltin: 7,5 × 0,750 = 5,625 gramm.
4. Metall qiymati: 5,625 × 1 245 400 ≈ 7 005 400 soʻm.

Demak, bu bilaguzukning metall qiymati taxminan 7 million soʻm. Agar uni sotmoqchi boʻlsangiz, xaridor taklifi shu qiymatga yaqin yoki undan biroz past boʻlishini kutish mumkin. Agar shunga oʻxshash yangi bilaguzukni sotib olmoqchi boʻlsangiz, narx bu qiymatdan ishlov haqi miqdorida yuqori boʻladi.

Unsiya narxi grafiklarini oʻqish

Xalqaro saytlardagi oltin grafiklari deyarli har doim dollar/unsiya hisobida chiziladi. Grafikda vertikal oʻq narxni, gorizontal oʻq vaqtni koʻrsatadi. Kunlik grafik bir kun ichidagi oʻzgarishlarni, haftalik va oylik grafiklar esa uzoqroq yoʻnalishni namoyon qiladi. Oddiy xaridor uchun eng foydalisi — oylik yoki choraklik grafik: u narx umumiy hisobda koʻtarilayotganini, pasayayotganini yoki bir oraliqda harakatlanayotganini koʻrsatadi.

Grafiklarni talqin qilishda bitta muhim narsani yodda tuting: unsiya grafigi oltinning dollardagi harakatini koʻrsatadi. Soʻmdagi narx bundan tashqari dollar kursiga ham bogʻliq. Shuning uchun unsiya grafigi tekis boʻlgan davrda ham soʻmdagi narx kurs oʻzgarishi hisobiga oʻsishi mumkin. Toʻliq manzarani koʻrish uchun unsiya narxi va dollar kursini birgalikda kuzatish kerak.

Yirik quymalar va standart oʻlchamlar

Xalqaro ulgurji bozorda oltin asosan “London yetkazib berish standarti”ga mos quymalarda savdo qilinadi. Bunday quymaning vazni taxminan 350 dan 430 troy unsiyagacha, yaʼni 11 kilogrammdan 13 kilogrammgacha boʻladi, sof oltin ulushi esa kamida 99,5%. Markaziy banklar va yirik moliya institutlari aynan shunday quymalarni saqlaydi.

Chakana investorlar uchun esa kichikroq quymalar ishlab chiqariladi: 1, 5, 10, 20, 50, 100 grammli va 1 unsiyali quymalar keng tarqalgan. Kichik quymalarning bir gramm narxi odatda yirik quymalarnikidan biroz yuqori boʻladi, chunki ishlab chiqarish va qadoqlash xarajatlari kichik vaznga toʻgʻri keladi. Shuning uchun quyma tanlashda vazn va gramm boshiga ustama oʻrtasidagi muvozanatni hisobga olish kerak.

Investitsiya tangalari va unsiya

Dunyodagi mashhur investitsiya tangalari koʻpincha aynan bir troy unsiya vaznida chiqariladi: masalan, Kanada “Maple Leaf”, Avstriya “Philharmoniker” yoki Janubiy Afrika “Krugerrand” tangalari. Ularning yarim, chorak va oʻndan bir unsiyali variantlari ham bor. Tanganing nominal qiymati odatda ramziy boʻladi, haqiqiy narx esa undagi oltin miqdori va unsiya narxiga qarab belgilanadi.

Agar shunday tanga sotib olmoqchi boʻlsangiz, uning vazni unsiyada koʻrsatilishini va sof oltin miqdori baʼzan umumiy vazndan farq qilishini yodda tuting. Masalan, baʼzi tangalar 22 karatli qotishmadan zarb qilinadi, ammo ularda aynan bir unsiya sof oltin boʻlishi uchun umumiy vazni biroz kattaroq qilinadi.

Koʻp beriladigan savollar

1 unsiya oltin necha gramm?

Bir troy unsiya 31,1035 grammga teng. Qimmatbaho metallar har doim troy unsiyada oʻlchanadi.

Nega oltin narxi dollarda eʼlon qilinadi?

Xalqaro qimmatbaho metallar bozori tarixan dollarda ishlaydi. Boshqa valyutalardagi narxlar dollar narxi va valyuta kursi orqali hisoblanadi.

Unsiya narxi oshsa, Toshkentdagi narx ham albatta oshadimi?

Odatda ha, ammo dollar kursi bir vaqtda pasaysa, soʻmdagi narx kamroq oshishi yoki oʻzgarmasligi mumkin.

Kumush unsiyasi ham 31,1035 grammmi?

Ha. Barcha qimmatbaho metallar uchun troy unsiya bir xil — 31,1035 gramm.

Xulosa

Troy unsiya — qimmatbaho metallarning asrlar davomida shakllangan xalqaro oʻlchovi. U 31,1035 grammga teng va oddiy unsiyadan farq qiladi. Unsiya narxini grammga aylantirish uchun uni 31,1035 ga boʻlish, soʻmga aylantirish uchun dollar kursiga koʻpaytirish, zargarlik buyumlari uchun esa proba ulushini qoʻllash kifoya. Bu oddiy hisoblar narxlarni toʻgʻri tushunish, doʻkon takliflarini tekshirish va oltin bilan bogʻliq qarorlarni ishonch bilan qabul qilish imkonini beradi. Har kungi aniq maʼlumotlar uchun Oltin.net saytidagi jonli jadvaldan foydalaning.